Powieść detektywistyczna.html



Powieść detektywistyczna - gatunek powieści kryminalnej, popularny głównie dzięki twórczości Agaty Christie. Tematyką powieści detektywistycznej jest śledztwo zmierzające do wykrycia sprawcy zbrodni opisanej na początku utworu.

edytuj Prekursorzy

Za pierwszego pisarza lub prekursora gatunku uważa się Edgara Allana Poe, autora głośnego Zabójstwa przy Rue Morgue. W powieści tej bohater - detektyw wypowiada znamienne słowa: Śledztwo będzie dla nas rozrywką. Zdanie to można uznać za najkrótszą definicję powieści detektywistycznej. Za prawzór gatunku uważa się mityczną historię Edypa, z jej odwróconą fabułą, sięgającą coraz głębiej wstecz.

edytuj Cechy gatunku

edytuj Świat przedstawiony

• zamknięty - zarówno w sensie liczby poszlak, osób podejrzanych, jak i przestrzennie (np. Dziesięciu małych Murzynków Agaty Christie - grupa osób uwięziona na wyspie odciętej od świata). Świat przedstawiony jest obszarem podlegającym pełnemu poznaniu, porządkowanym w wyniku prowadzonego dochodzenia, które przywraca mu porządek, zburzony jedynie chwilowo.
• świat jednoznaczny moralnie - śledztwo ujawni prawdę, sama zaś zbrodnia jest złem,

edytuj Bohater

• najczęściej detektyw - amator (Panna Marple), który stoi na straży moralności lub prywatny detektyw (Herkules Poirot, Sherlock Holmes),

edytuj Fabuła

• odwrócony porządek fabuły, sięgającej coraz głębiej wstecz (w ostatnim rozdziale dowiadujemy się, co tak naprawdę się stało),
• liczne retrospekcje,
• dominanta fabularna: nacisk położony na śledztwo, sama zbrodnia jest higieniczna, opisana zdawkowo,
• metoda prowadzenia narracji: dedukcyjna; Zagadka jest skomplikowana, gdyż taką ją uczyniono. Ale zastanowimy się nad nią^[1] - stwierdza detektyw A. Christie. Detektyw nie szuka śladów za wszelką cenę, lecz siada wygodnie w fotelu i myśli.

Wydarzenia opisane przez narratora mają podwójne dno. Czytelnik zdaje sobie sprawę z tego, że coś jest przed nim skrywane. Taka technika, zwana także czynem aktualizującym, sprawia, że odbiorca ciekaw jest zakończenia, a w trakcie czytania stara się owo zakończenie przewidzieć. Cel autor osiąga dając pewne wskazówki dotyczące rozwiązania, ale robi to w taki sposób, że czytelnik uważa je za mylące lub nieistotne.

edytuj Reguły pisania powieści detektywistycznej

S. S. van Dine w roku 1928 napisał dla "American Magazine" artykuł poświęcony tematyce detektywistycznej^[2]. Esej miał przybliżyć sam gatunek, jak i być drogowskazem dla niedoświadczonych pisarzy. 20 przykazań autora powieści detektywistycznej stworzonych przez van Dine'a to:

• należy tak rozmieścić wskazówki w fabule, by czytelnik odkrywał je razem z detektywem
• sztuczki wykorzystane przez przestępcę muszą mylić ich obu
• powieść nie może zawierać wątku miłosnego z udziałem detektywa
• detektyw nie może okazać się winowajcą
• przestępca może być zdemaskowany wyłącznie dzięki dedukcji
• tylko detektyw może rozwiązać zagadkę
• motywem przewodnim powieści musi być morderstwo
• detektyw rozwiązując zagadkę może opierać się tylko na metodach naturalistycznych
• może być tylko 1 detektyw
• przestępca musi być postacią wyrazistą, która odgrywa istotną rolę w powieści
• przestępcą nie może być służący lub osoba niskiego pochodzenia
• bez względu na liczbę ofiar, morderca może być tylko jeden
• przestępca nie może należeć do mafii, tajnego stowarzyszenia itp.
• morderstwo musi zostać popełnione w realistyczny sposób, a metody dochodzenia prawdy mają być racjonalne i oparte na naukowych przesłankach
• rozwiązanie tajemnicy powinno być cały czas "na widoku", lecz niedopowiedziane, tak, by czytelnik po przeczytaniu książki miał świadomość, że był w stanie sam rozwiązać zagadkę
• unikać dygresji, psychicznej analizy bohaterów itp.
• przestępca musi być amatorem
• morderstwo musi być zaplanowane
• motywem zbrodni powinna być uraza osbista
• dyskwalifikujące dla pisarza są np. niedopałek papierosa pasuje do cygaretki przestępcy, odnalezienie odcisków palców mordercy itp.

Również A. Christie wypowiadała się na temat sztuki pisania dobrych powieści detektywistycznych. W swojej autobiografii napisała: Istota dobrego kryminału polega przecież na tym, że jego [morderstwa - przyp.] sprawcą musi być ktoś oczywisty, a przy tym z tego czy innego powodu okaże się, że nie jest wcale taki oczywisty, bo nie mógł chyba popełnić tego morderstwa. A jednak je popełnił^[3].

edytuj Zobacz też

• przegląd zagadnień z zakresu literatury
• powieść kryminalna

edytuj Przypisy

1. ↑ A. Christie, Morderstwo w Orient Expressie, Wyd. Hachette, 2000, s. 190.
2. ↑ Gazetka z płytą DVD, z serii Klasyka kryminału - Columbo, Wyd. Oxford Educational, nr 8, s. 11.
3. ↑ A. Christie, Autobiografia tom II, Wyd. Hachette, 2004, s. 47.